احمد حاجى شريف ( عطار اصفهانى )

154

اسرار گياهان دارويى ( فارسى )

گياه - بارهنگ نام‌هاى ديگر : بارتنگ - پيزوشا - لسان الحمل - لسان الحمل كبير - محاج‌ولك - سمن‌دودم Plantago - Plntain - Plantain majeur - Grand plantain - Larger plantain مشخصات : گياهى است از خانوادهء Paintaginaceae ، چندساله علفى و خودرو به بلندى 45 - 10 سانتيمتر و بدون ساقه . برگهاى آن تخم‌مرغى ، پهن ، ضخيم ، دراز و سبز و داراى 9 - 3 رگبرگ كاملا مشخص صاف يا پوشيده از كرك كه به شكل گروهى مستقيما از ريشهء از محل يقه از خاك بيرون مىآيند . گلهاى آن خوشه‌اى و در انتهاى يك پايهء گل‌دهنده گرز مانند ظاهر مىشوند . ميوهء آن داراى دو خانه است و در هر خانه 8 - 4 دانهء تخم‌مرغى كوچك مدور و سياه مايل به بنفش ، وجود دارد . چند گونه از اين گياه وجود دارد اما اين‌گونه بارهنگ در اروپا ، شمال آفريقا ، آمريكاى شمالى و هند انتشار دارد ، در ايران در اطراف تهران ، رى ، كرج - گيلان در لاهيجان - در آذربايجان در تبريز ، سراب ، سهند - در كردستان - خراسان - اصفهان - بلوچستان ديده مىشود و به‌طور كلى علف هرز مراتع محسوب مىشود و معمولا در باغها و روى چمن‌ها و كنار جويهاى آب در نواحى معتدله زمين به وفور يافت مىشود و در بعضى مناطق به‌طور پرورشى نيز توليد مىشود . برگ بارهنگ طبيعت آن : سرد و خشك است . تركيب شيميايى : پلانته‌نوليك‌اسيد - سوكسى نيك‌اسيد - تركيبات تلخ - مادهء پلانتاژين - مواد گلوتينى - گلىكوزيداوكوبين - اوكوبين - كولين - آدنين - ساپونين . خواص درمانى : 1 - پنجاه تا صد گرم از آن را در يك ليتر آب جوش دم كنيد و هر صبح و ظهر و شب يك فنجان از آب صاف‌كردهء آن را بنوشيد . تب‌بر و آرام‌بخش است ، مدر و معرق مىباشد ، ضد رماتيسم است ، براى معالجه كوليك و مالاريا و تسكين سرفه و آسم برونشيتى مفيد است ، براى رفع اختلالات كليه و بيماريهاى مثانه و سوزاك مؤثر است ، موجب قطع خونريزى مىشود ، براى درمان سل و خونريزى سينه و قرحهء ريه مؤثر است . 2 - آب جوشاندهء آن را با عسل شيرين نموده و روزى سه فنجان تدريجا ميل كنيد از ترشى و سوزش و سنگينى معده جلوگيرى مىنمايد ، درد معده را تسكين مىدهد ، كم‌خونى را درمان مىكند . 3 - آن را با عدس بپزيد و بخوريد . براى درمان استسقاى گرم نافع است . 4 - آن را با عدس و نمك بپزيد و با سركه بخوريد . اسهال خونى را قطع مىكند . 5 - روزى دو بار هر مرتبه يك مشت از تازهء آن را پس از تميز كردن بكوبيد و ضماد كنيد زخم